Xüsusilə ibtidai araşdırma mərhələsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki bu mərhələdə aparılan əməliyyatlar, əldə olunan sübutlar və aparılan tədbirlər həm işin obyektivliyini, həm də tərəflərin hüquqlarının təmin olunmasını müəyyən edir. Sübutların qanuni əsaslarla toplanması yalnız cinayət işinin düzgün araşdırılmasını təmin etmir, eyni zamanda hüquqi müstəvidə tərəflərin, xüsusilə təqsirləndirilən şəxslərin və vəkillərin hüquqlarının qorunmasına xidmət edir. İbtidai araşdırma başa çatdıqdan sonra proses iştirakçılarının iş materialları ilə tanış olmaq hüququ təmin edilməlidir. Bu hüquq təqsirləndirilən şəxslərə və onların vəkillərinə işin gedişatını izləməyə, sübutları qiymətləndirməyə və müdafiə strategiyasını formalaşdırmağa imkan verir.

Lakin bu mərhələdə təhlükəsizlik məsələləri diqqətdə saxlanmalıdır, xüsusilə şahidlərin və əməliyyat tədbirlərində iştirak etmiş şəxslərin həyatı və fəaliyyəti üçün risk yarada biləcək məlumatların açıqlanması ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmalıdır. Əməliyyat-axtarış fəaliyyətində iştirak etmiş şəxslərin şəxsiyyətinin açıqlanması həm onların şəxsi təhlükəsizliyi, həm də əməliyyatların effektivliyi baxımından ciddi risklər yaradır. Bu risklərin qarşısını almaq üçün Azərbaycan Respublikasının “Əməliyyat-axtarış fəaliyyəti haqqında” Qanunun 14-cü maddəsi açıq şəkildə bildirir ki, əməliyyat-axtarış tədbirlərinin təşkili və həyata keçirilməsi zamanı istifadə olunan vasitələr, mənbələr, üsullar və nəticələr, eləcə də maliyyələşmə göstəriciləri dövlət sirri hesab olunur və qorunmalıdır. Dövlət sirri statusu həmçinin “Dövlət sirri haqqında” Qanunun müvafiq maddələrində və Prezidentin 2005-ci ildə təsdiqlədiyi siyahıda qeyd edilmişdir. Bu siyahıya mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizə sahəsində həyata keçirilən əməliyyat-axtarış və əməliyyat-texniki tədbirlər də daxil edilir. Bu yanaşma cinayət prosesinin iştirakçılarına təqdim olunan materialların hazırlanması və təqdim edilməsi zamanı ciddi diqqət tələb edir. Hüquqi baxımdan tərəflərin iş materialları ilə tanışlıq hüququ qorunmalı olsa da, əməliyyat-axtarış fəaliyyəti ilə bağlı məlumatların açıqlanması yalnız qanunda nəzərdə tutulan çərçivədə həyata keçirilməlidir. Bu, həm tərəflərin hüquqlarını təmin edir, həm də əməliyyat tədbirlərində iştirak etmiş şəxslərin təhlükəsizliyini qoruyur. Əməliyyat-axtarış fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərin hüquqlarının və təhlükəsizliyinin qorunması cinayət prosesinin qanuniliyinin və obyektivliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Qanuni çərçivədə aparılan əməliyyatlar həm cinayətkarlığa qarşı effektiv mübarizəni təmin edir, həm də hüquq mühafizə orqanlarının fəaliyyətinə inamı artırır. Eyni zamanda, əməliyyat məlumatlarının düzgün qorunması, dövlət sirrinin mühafizəsi və iştirakçıların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi uzunmüddətli perspektivdə cinayət prosesi sisteminin səmərəliliyini və tərəflərin hüquqlarının müdafiəsini gücləndirir.

Beləliklə, cinayət prosesində sübutların toplanması və təqdimatı yalnız qanuni çərçivədə aparılmalı, əməliyyat-axtarış fəaliyyəti ilə bağlı məlumatların açıqlanması ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmalı, dövlət sirri qorunmalı və proses iştirakçılarının təhlükəsizliyi prioritet kimi təmin edilməlidir. Bu yanaşma hüquqi prosedurların şəffaf, eyni zamanda təhlükəsiz həyata keçirilməsinə imkan yaradır, tərəflərin hüquqlarının təmin olunmasını və cinayətkarlığa qarşı effektiv mübarizəni bir araya gətirir.

www.bakufakt.az