Bir şagirdin səhər saat 08:00-dan 14:45-dək məktəbdə saxlanılması təhsilin keyfiyyətinin göstəricisi deyil. Əksinə, dərs saatlarının həddindən artıq artırılması şagirdin diqqətinin, öyrənmə qabiliyyətinin və psixoloji rahatlığının zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Təqdim olunan dərs cədvəlində bir gün ərzində 8 dərs nəzərdə tutulur: ilk dərs 08:00-da başlayır, sonuncu dərs isə 14:00–14:45 aralığındadır. Bu, artıq ciddi sual doğurmalıdır: Məqsəd uşağa daha çox dərs keçməkdir, yoxsa onun daha yaxşı öyrənməsini təmin etmək?
8 dərs — daha çox təhsil demək deyil
Təhsildə əsas göstərici dərsin sayının çoxluğu yox, şagirdin həmin dərsdən nə qədər fayda götürməsidir.

Səhər saat 8-dən etibarən ardıcıl şəkildə dərslərdə iştirak edən uşağın günün sonuna doğru diqqətinin azalması təbii prosesdir. Xüsusilə son dərslərdə şagird fiziki olaraq sinifdə olsa da, onun yeni məlumatı qəbul etməsi əvvəlki saatlarla eyni səviyyədə olmaya bilər.

Belə vəziyyətdə ortaya paradoks çıxır:
Dərs saatlarının sayı artır, amma real öyrənmə azalır.
Bu isə təhsilin inkişafı yox, təhsil prosesinin mexaniki şəkildə uzadılmasıdır.
Avropa təcrübəsi bizə nə deyir?
Avropada təhsil sistemlərinə baxarkən bir mühüm məqam görünür: ölkələrdə dərs yükü sadəcə “şagirdi məktəbdə daha çox saxlamaq” prinsipi ilə müəyyən edilmir. Tədris vaxtı ilə yanaşı şagirdin rifahı, öyrənmə effektivliyi və məktəb gününün balanslaşdırılması da nəzərə alınır.
Məsələn, Avropa Komissiyasının təhsil materiallarında müxtəlif ölkələr arasında tədris vaxtının ciddi fərqləndiyi göstərilir. Danimarkada məktəb gününün qısaldılması ilə bağlı dəyişiklik də həyata keçirilib. �
education.ec.europa.eu

Finlandiyanın təhsil sistemində də məktəb vaxtının və müəllim yükünün təşkilinə fərqli yanaşmalar tətbiq edilir; Finlandiya Təhsil Agentliyinin məlumatlarında ölkələr arasında tədris və məktəb vaxtında ciddi fərqlər olduğu göstərilir. �

Opetushallitus
Burada vacib bir düzəliş də edilməlidir: “Avropanın bütün ölkələrində maksimum 6 dərsdir” demək düzgün olmaz. Avropada vahid dərs sayı norması yoxdur. Lakin Avropa təcrübəsindən götürüləcək əsas dərs budur: tədris yükü şagirdin öyrənmə imkanları və rifahı ilə balanslaşdırılmalıdır.

Azərbaycanda niyə 8 dərs müzakirə olunmalıdır?
Əgər bir şagird həftənin müəyyən günlərində 7–8 dərs keçirsə, bunun nəticələri ayrıca araşdırılmalıdır:
Şagirdin diqqəti son dərslərdə nə qədər effektiv qalır?
Son dərslərin mənimsənilmə göstəriciləri necədir?
8 dərsdən sonra verilən ev tapşırıqları şagirdə nə qədər əlavə yük yaradır?
Şagirdin istirahətə, idmana, mütaliəyə və ailəsinə vaxtı qalırmı?
Bu qədər dərs real nəticəni artırır, yoxsa sadəcə məktəbdə keçirilən vaxtı artırır?
Əgər bu suallara cavab verilmədən dərs saatlarının sayı artırılırsa, burada “təhsil keyfiyyəti” anlayışının yenidən nəzərdən keçirilməsinə ehtiyac var.

Təhsilin keyfiyyəti saatla ölçülmür
Təhsilin məqsədi uşağı səhərdən günortaya qədər parta arxasında saxlamaq deyil.
Məktəb uşağa düşünməyi, araşdırmağı, sual verməyi, problem həll etməyi və əldə etdiyi bilikdən istifadə etməyi öyrətməlidir.

Avropa Komissiyasının təhsil siyasətində də şagirdlərin rifahı və təhsil nəticələrinin birlikdə nəzərə alınması önə çəkilir. �
eduscol.education.gouv.fr +1
Deməli, Azərbaycanda da müzakirə yalnız “neçə dərs keçirilməlidir?” sualı ilə məhdudlaşmamalıdır. Əsas sual belə qoyulmalıdır:
Şagird 8 dərsdən sonra nə qədər öyrənir və bunun uşağın fiziki-psixoloji vəziyyətinə təsiri nədir?

Maksimum 6 dərs prinsipi müzakirəyə çıxarılmalıdır
Bu baxımdan həftəlik dərs cədvəllərində gündə maksimum 6 dərsin əsas prinsip kimi müəyyənləşdirilməsi, zərurət yarandıqda isə yalnız müəyyən bir gün 6 dərsə qədər icazə verilməsi barədə ciddi müzakirə aparılmalıdır.
Məsələ sadəcə dərsin sayını azaltmaq deyil.
Məsələ dərsin keyfiyyətini artırmaqdır.

Əgər 8 dərsdən 6 dərsə keçməklə şagird daha diqqətli, daha aktiv və daha yaxşı mənimsəyən vəziyyətə gəlirsə, onda əlavə iki dərsin formal olaraq cədvəldə saxlanmasının hansı təhsil məqsədinə xidmət etdiyi soruşulmalıdır.
Təhsil yarış deyil

Uşağın məktəbdə daha çox qalması avtomatik olaraq onun daha çox bilikli olması demək deyil.
Əksinə, həddindən artıq yüklənmiş şagird dərsdən soyuyur, yorulur, ev tapşırıqlarını mexaniki yerinə yetirir və öyrənməyə marağı azalır.

Təhsil sisteminin məqsədi uşağı yormaq yox, inkişaf etdirməkdir.
Ona görə də 8 dərslik məktəb günləri ilə bağlı ictimai müzakirə aparılmalı, pedaqoqların, psixoloqların, valideynlərin və şagirdlərin fikirləri öyrənilməli, dərs yükünün təhsilin nəticələrinə təsiri elmi əsaslarla qiymətləndirilməlidir.

Çünki keyfiyyətli təhsil daha çox saat demək deyil. Keyfiyyətli təhsil — daha səmərəli öyrənmə deməkdir.
8 dərs sual doğurur. 6 dərs isə ən azı şagirdin öyrənmə və istirahət balansını qorumaq istiqamətində müzakirəyə açıq alternativdir.