Abşeron yarımadasının ən qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Corat bu gün Sumqayıt şəhərinin tərkibində olsa da, tarix baxımından müstəqil və zəngin bir keçmişə malikdir.

Xəzər dənizi sahilində yerləşən bu qəsəbə əsrlər boyu ticarət, dini və sosial həyatın mühüm mərkəzlərindən biri olub. Tarixi mənbələrdə Coratın adı orta əsrlərdən etibarən çəkilir. Araşdırmalara görə, qəsəbənin adı türkdilli “Corat” tayfası ilə bağlıdır və bu fakt onun yalnız coğrafi deyil, həm də etnik və mədəni baxımdan dərin köklərə sahib olduğunu göstərir.Corat ərazisində yaşayışın erkən orta əsrlərdən mövcud olduğu ehtimal edilir. Xəzər sahili boyunca yerləşməsi qəsəbəni balıqçılıq və ticarət baxımından əlverişli mövqeyə gətirib. Böyük İpək yoluna yaxınlıq Coratın tacirlər üçün dayanacaq məntəqəsi kimi formalaşmasına səbəb olub. XIX əsrdə Corat Abşeronun tanınmış kəndlərindən biri kimi xəritələrdə yer alıb. Sovet dövründə, xüsusilə 1949-cu ildən sonra Sumqayıt şəhərinin genişlənməsi ilə Corat tədricən şəhər tipli yaşayış məntəqəsinə çevrilib. Lakin sürətli urbanizasiya bu qədim qəsəbənin tarixi simasının bir hissəsinin itirilməsinə də gətirib çıxarıb.Corat Abşeronun dini-memarlıq irsini yaşadan nadir yaşayış məkanlarındandır. Qəsəbədə əsrlər boyu fəaliyyət göstərmiş bir neçə məscid olub və bu ibadət ocaqları kəndin ictimai həyatında mühüm rol oynayıb. Coratın ən məşhur dini abidəsi Cümə məscididir. Məscidin inşa tarixi ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Tarixçilərin bir qismi onu XIII–XIV əsrlərə aid edir, bəzi mənbələrdə isə XI əsrdə Hacı Əli adlı xeyriyyəçi tərəfindən tikildiyi qeyd olunur. Şirvan–Abşeron memarlıq üslubunda inşa edilən məscid sal daş divarları, sadə və möhkəm konstruksiyası ilə seçilir və əsrlər boyu təkcə ibadət yeri deyil, həm də kəndin ictimai mərkəzi funksiyasını daşıyıb.Tarixi mənbələrdə Coratda mövcud olmuş digər mühüm dini abidə Gülxatun məscidi kimi qeyd olunur. Məscidin Kərbəlayi Gülxatun adlı xeyirxah qadın tərəfindən inşa edildiyi bildirilir. Uzun müddət istifadəsiz qalan bu ibadətgah sonradan yerli sakinlərin təşəbbüsü ilə bərpa edilərək yenidən möminlərin istifadəsinə verilib.

Gülxatun məscidi Coratda qadın xeyriyyəçiliyinin və dini ənənələrin yaşadılmasının simvolu hesab olunur.Coratın ən ağrılı problemlərindən biri isə tarixi hamamların baxımsız vəziyyətdə qalmasıdır. Bir zamanlar kəndin sosial həyatının ayrılmaz hissəsi olan bu hamamlar bu gün dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Coratın ən qədim hamamlarından biri hesab olunan Hacı Məcid hamamının tarixi XV–XVI əsrlərə gedib çıxır. Hamam yer səviyyəsindən aşağıda tikilib və Abşeron hamam memarlığının klassik xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. 1985-ci ildə burada müəyyən təmir işləri aparılsa da, sonrakı dövrdə abidə baxımsız vəziyyətdə qalıb. Müsbət hal kimi qeyd etmək olar ki, bu hamam Mədəniyyət Nazirliyinin irsi siyahısına daxil edilib, lakin real qorunma və bərpa işləri hələ də həyata keçirilməyib. Hazırda Hacı Məcid hamamı ciddi dağıntı təhlükəsi ilə üzləşib və təcili müdaxiləyə ehtiyac duyur.Coratın iç hissəsində, məscidin yaxınlığında yerləşən və Təzə hamam kimi tanınan Hacı Əmrulla bəyin hamamının yaşı təxminən 300 ildən çoxdur. Uzun illər kənd sakinlərinin istifadəsində olmuş bu hamam hazırda tamamilə istifadəsiz vəziyyətdədir. Divarları uçmaq üzrə olan bu tarixi bina sürətlə məhv olur və yaxın gələcəkdə tamamilə tarixdən silinmək təhlükəsi ilə üz-üzədir.Coratın məscidləri və hamamları sadəcə daş və divarlardan ibarət deyil, onlar bu torpağın yaddaşı, mədəni kimliyi və tarixi mirasıdır. Yerli sakinlər və ictimaiyyət bu abidələrin qorunması, bərpası və gələcək nəsillərə çatdırılması üçün aidiyyəti qurumlara dəfələrlə çağırış ediblər. Əgər bu gün lazımi addımlar atılmasa, sabah Coratın yüzillik tarixi yalnız arxiv səhifələrində qalacaq.